Tuesday, 28/06/2022 - 20:15|
Chào mừng bạn đến với cổng thông tin điện tử của Trường THCS Nguyễn Khắc Viện
A- A A+ | Tăng tương phản Giảm tương phản

Khám phá di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia "Đền Gôi Vị" thôn Trung Mỹ, xã An Hòa Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh

     Đền Gôi Vị (còn được gọi là đền Bà Tiết Nghĩa) thuộc tổng An Ấp, huyện Hương Sơn (nay là xã An Hòa Thịnh, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh), được lập từ năm Đinh Dậu (1717), niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 13, đời vua Lê Dụ Tông. Đây là một ngôi đền có một không hai trong lịch sử nước nhà. Bởi vì ngôi đền thờ bốn vị Phúc Thần của một dòng họ - Đền Gôi Vị có một ý nghĩa tâm linh rất lớn đối với dòng họ Đinh Nho  và cả những người dân làng An Ấp bấy giờ. Tương truyền trong thời chiến tranh bom rơi lửa đạn khắc nghiệt, nhờ sự linh thiêng của ngôi đền mà không có một quả bom nào rơi vào mảnh đất thân thương này nên bà con rất quý trọng và nhang khói thường xuyên như là sự tri ân của họ đối với ngôi đền. Chính vì vậy Bộ văn hóa, thể thao và du lịch xếp hạng đền Gôi Vị là di tích văn hóa cấp quốc gia vào năm 2018. Đây  là một vinh dự to lớn đối với toàn thể nhân dân xã An Hòa Thịnh và đặc biệt là đối với dòng họ Đinh nho, dòng họ hiếu học, có truyền thống khoa bảng đã làm rạng danh cho mảnh đất An Hòa Thịnh.

Bằng di tích văn hóa cấp quốc gia

Lễ đón nhận di tích văn hóa cấp quốc gia

Đền Gôi Vị tọa lạc trên diện tích gần 2.000 m 2 thuộc thôn Trung Mỹ, xã An Hòa Thịnh. Từ ngoài vào cổng nhà tả vu, hữu vu, hạ điện và thượng điện có kiểu kiến trúc khác nhau tạo nên một quần thể bề thế và hoành tráng.

Toàn cảnh của Đền Gôi Vị

Cổng chính là hai cột cửa nanh to, cao gần 7m, cách nhau 4,4m, trên đỉnh gắn 1 con nghê đá. Hai bên cổng chính là 2 cổng phụ cao 3,6m, nối liền cổng chính với cổng phụ là tường cao 1,3m.

Hạ điện ba gian, hai hồi bằng gỗ mít, lợp ngói mũi, phía trước có mái hiên rộng. Mặt trước hiên xây tường trổ 3 cửa, có nhiều hoa văn điêu khắc tinh xảo. Mái hiên là công trình làm sau, bổ sung cho hạ điện vào năm 1922. Hai cánh hạ bằng gỗ mít, mập, khỏe, chạm trổ các đề tài rồng chầu mặt nguyệt, long mã, đầu rồng đuôi nghê, hoa lá cách điệu v.v... Đầu dư chạm đầu rồng ngậm ngọc.

Thượng điện cách hạ điện một khoảng sân hẹp, cũng ba gian nhưng hẹp hơn hạ điện, cũng chạm rồng lượn trong mây, cá hóa rồng v.v...Đồ thờ và trang trí trong đền nay chỉ còn một số hiện vật có giá trị như: 2 con voi đá, 1 chiếc khánh đá có khắc bài minh của Hoàng giáp Đinh Nho Hoàn, 3 tấm bia đá và một số câu đối v.v...

Khuôn viên trong đền Gôi Vị

Theo gia phả họ Đinh Nho để lại thì  Đền Gôi Vị thờ 4 vị phúc thần trong một gia đình có ba cha con và một người con dâu gồm: Tiến sĩ Đinh Nho Công, Tiến sĩ  Đinh Nho Hoàn, Tổng binh hương nghĩa hầu Đinh Nho Côn và bà tiết phụ Phan Thị Viên - vợ thứ của Tiến sĩ Đinh Nho Hoàn.

Thứ nhất, người cha:  Tiến sĩ Đinh Nho Công (1637-1695), đỗ Đệ tam Giáp đồng tiến sĩ năm Canh Tuất (1670), niên hiệu Cảnh Trị thứ 8, đời vua Lê Huyền Tông. Ông từng giữ chức Tham chính xứ Sơn Nam, sau về kinh giữ chức Thiêm đô ngự sử. Khi qua đời được nhà vua phong “Anh nghị Đại Vương”, dưới triều Nguyễn được gia tặng "Đoan túc dực bảo trung hưng phúc thần”.

Thứ hai, người con thứ ba:  Tiến sĩ Đinh Nho Hoàn (1671-1715), tự Tồn Phác, hiệu Mặc Trai, ông đậu Đệ nhị Giáp tiến sĩ năm Canh Thìn (1700), niên hiệu Chính Hòa thứ 21, đời vua Hy Tông. Ông làm đến các chức vụ Hậu bổ hàn lâm viện, Tham chính xứ Sơn Tây, Đốc trấn phủ Cao Bình(Cao Bằng), Hữu thị lang Bộ công, Thượng bảo tự khanh. Năm Ất Mùi, Vĩnh Thịnh thứ 11(1715), ông được cử làm Phó sứ sang triều cống nhà Thanh (Trung Quốc), trên đường đi bị trọng bệnh mất, được truy tặng Lại bộ Tả Thị lang (hàm Chánh tam phẩm), được tấn phong “Đắc Đạt Đại Vương”.

Thứ ba, người con thứ sáu: Tổng binh hương nghĩa hầu Đinh Nho Côn (?-?) làm tri huyện phủ La Sơn, quản quân đốc lĩnh ở Đông Thành, Lương Sơn. Sau khi mất được nhà vua truy phong “Đoan túc dực Bảo Trung hưng Phúc Thần”.

Thứ tư, người con dâu: Bà Phan Thị Viên người làng Do Lễ, nay thuộc huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An, lấy làm vợ thứ ông Đinh Nho Hoàn từ lúc 16 tuổi. Bà là người có học, giỏi văn thơ, thường cùng chồng xướng họa nên được ông Hoàng giáp rất quý trọng.

Năm Ất Mùi (1715) đời Lê Dụ tông, Đinh Nho Hoàn bấy giờ là Tả thị lang bộ Lễ, vâng mệnh đi sứ sang Trung Quốc. Bà Phan Thị Viên tiễn chồng đến tận Lã Côi (Gia Lâm) và làm 10 bài thơ tiễn biệt. Ông cởi chiếc áo choàng khoác lên người bà, tỏ tình quyến luyến.

Không may quan Phó sứ Đinh Nho Hoàn bị bệnh và mất trên đường đi sứ. Được tin dữ báo về, bà Phan Thị Viên không khóc lóc mà bình thản như thường. Khi quan tài ông về đến nơi, bà làm lễ tế chồng, rồi dùng cái áo khoác của ông ngày nào thắt cổ tự vẫn, để lại một bài thơ tạ từ mẹ đẻ, một bài thơ tạ từ bà vợ cả. Bài văn tế chồng có những câu:

... Chết vì việc nước

Thỏa chí nam nhi

Tử sinh cũng vậy

Than thở làm chi...

Triều đình phong tặng bà là “Á Thận phu nhân”, sắc cho địa phương lập đền thờ, ban cho 20 mẫu tự điền, ban biển vàng “Tiết phụ môn”. Lúc bấy giờ bà mới 21 tuổi.

Mặc dầu đã trải qua trên 300 năm với nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử nhưng đến nay, Đền Gôi Vị vẫn còn giữ được một số hiện và tư liệu vô cùng quí giá và vật độc đáo,vừa mang tính giá trị nghệ thuật cao, đó là: Khánh đá Mặc Trai, Bia đá cùng 2 con voi làm bằng đá nguyên khối và tấm biển mang dòng chữ “Tiết Phụ Môn”do nhà vua ban tặng.Theo các nhà khoa học đánh giá thì đây là những hiện vật có một không hai mà Đền Gôi Vị còn lưu giữ cho đến ngày nay.

Tấm tắc môn trước cổng đền

Trong bài tán bốn vị Phúc Thần thuộc họ Đinh Nho chúng ta của Thái bộc tự khanh Đinh Hy Tăng (tức cụ Đinh Nho Tĩnh) có đoạn viết:

“...Trên hộ nước, dưới che dân​

Một nhà bốn vị Phúc Thần vinh bao…”​

Bên trong  còn có một chiếc Khánh đá được đặt tên là “Khánh Mặc Trai” do Ngài Đinh Nho Hoàn cho mang từ Cao Bằng về từ thời Ngài còn làm Đốc trấn Cao Bằng. Trên chiếc Khánh đá này có khắc bài văn của Ngài và được chuyên gia giỏi của Viện Hán Nôm là Ngô Đức Thọ phiên âm và chú thích như sau:

“Phàm vật ở yên thì lặng, gõ vào thì kêu. Những âm thanh phát ra thì mỗi vật mỗi khác, âm thanh của Khánh trong trẻo có tiết tấu nhẹ mà cao vang tựa như có cái cao thượng của con người. Ta vì vậy mà yêu thích âm thanh của Khánh bèn xuất tiền đúc một chiếc treo phía bên trái am đặt tên là Khánh Mặc Trai để tăng thêm ý chí”.

Chiếc Khánh đá mặc trai

 

Cặp voi đá trước đền

Đền Gôi Vị không chỉ toát lên vẻ đẹp của sự cổ kính trang nghiêm, mà còn gây ấn tượng bởi một cây bồ đề mọc trên đỉnh tháp am, với tầng lớp rễ ôm trọn tòa tháp mang đến vẻ kì bí. Tương truyền niên đại của cây và tháp ít nhất cũng đã 300 năm tuổi. Cây mọc ở ngay sau thượng điện, vì thế cùng với chiếc Khánh đá và bia đá, cây bồ đề đã làm nên nét đọc đáo của đền Gôi vị.

Nếu nhìn bằng mắt thường có thể thấy tháp am được chia làm 3 tầng và có 2 cửa tháp. Tháp được xây bằng gạch vồ theo hình chóp. Ngày nay cửa tháp đã bị rễ cây bịt kín nên người ta vẫn thường thắp hương xung quanh để tỏ lòng thành kính.

Cây bồ đề mọc trên tháp

Có quan niệm rằng hình tượng cây bồ đề ôm lấy tháp là tượng trưng cho tình phụ tử, lại có cách giải thích đó là biểu tượng của tình phu thê. Cây bồ đề tán rộng, bộ rễ lớn bám chắc quanh tháp am của đền Gôi Vị như một mối nhân duyên. Trải qua bao biến cố cây và tháp vẫn vững vàng tỏa bóng thời gian làm nên sự trầm mặc, cổ kính, linh thiêng của ngôi đề 300 năm tuổi.

 

Bài và ảnh: Hồ Thị Mỹ Bình; Nguyễn Thị Thúy Dân - Giáo viên trường THCS Nguyễn Khắc Viện

 


Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Bài tin liên quan
Chính phủ điện tử
Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 15
Hôm qua : 9
Tháng 06 : 293
Năm 2022 : 6.567